زنان بسياري در تاريخ ورزش کوه نوردي ايران و جهان درخشيده اند که هر يک از آنان در لحظات سخت و دشوار کوهستان ايستاده اند، مقاومت کرده اند و به هدف خود رسيده اند. تاريخ نزديک به هفتاد سال کوه نوردي زنان ايران حاکي از حضور و تلاش زنان کوه نورد است که نا م و يادشان در دوره هايي از تاريخ کوه نوردي ميهنمان خوش درخشيده است.
سال 1315 چند کوه نورد آلماني با شگفتي عکسي از خانم ملوک تيموري در قله توچال بر مي دارند. و براي انتشار در جرايد به برلين مي فرستند. اين سال را مي توان سرآغاز کوه نوردي نوين براي زنان ايران دانست.
از ميان زنان دهه 20 تا50 مي توان به مهري زرافشان، نرگس حکيمي، نلي يقياييان، عصمت قاضي، نصرت کوهکن، فرخ کوهکن، مهرانگيز حکيمي،ليدا مارکاريان و بسياري ديگر نام برد که هيچگاه از ياد نخواهند رفت.
دهه 60 ، مصادف بود با نوآوري زنان در عرصه کارهاي فني کوه نوردي و اين دوره را مي توان پايه گذاري کوه نوردي فني زنان دانست و دهه 70، با تشکيل انجمن کوه نوردي با نوان و هيئت هاي شهرستان ،فعاليت زنان در سراسر ايران گسترش يافت و سيل عظيمي از زنان به اين ورزش پرداختند.(دوره توسعه ورزش) دهه 80 ، زنان پا رافراتر گذاشته و به صعودهاي فني شاخص و صعودهاي برون مرزي پرداختند. اولين رکورد کوه نوردي زنان اروپا مربوط به سال 1799 ميلادي است که در آلپ به ثبت رسيده است.
چند سال بعد در سال 1808 خانم ماري پاراميز فرانسوي در 18 سالگي به عنوان اولين زن بر فراز قله مون بلان از رشته کوه آلپ ايستاد. در سال 1907 ، اولين تشکيلات کوه نوردي زنان در اروپا پايه گذاري شد. در 16 مي 1975 ، اولين زن بر فراز قله اورست ايستاد، او » جونکوتابئي» نام دارد که در آن هنگام 35 سال داشت.
بايک نگاه کلي به دهه هاي گذشته مشاهده مي کنيم که چگونه ورزش کوه نوردي تغيير کرده است که در اين ميان نقش زنان قابل انکارنيست. زنان همانند مردان پا را از حدود خود فراتر نهادند و رکودهايي را به ثبت رسانده اند. امروزه بسياري از اين صعودهاي افتخارآفرين را در خبرها و گزارش هاي کوه نوردي مي خوانيم. که آخرين و مهمترين آنها در سال 2006 صعود زني 32 ساله ژاپني به قله k2 است.
در ميهن ما نيز زنان بر فراز بسياري از قله هاي جهان ايستادند که از مهمترين آنها مي توان به صعود تيم ملي بانوان ايران به قله اورست، بام جهان، در سال 1384 اشاره کرد.
سال شمار تاريخ کوه نوردي ايران
در سال 1315 چند کوه نورد آلماني با شگفتي عکسي از خانم ملوک تيموري در قله توچال را برداشته و براي انتشار در جرايد به برلين مي فرستند. اين سال را مي توان سرآغاز کوه نوردي نوين براي زنان شمرد.
- سال 1318 ليدا مارکاريان بانوي کوه نورد ارمني موفق به صعود قله الوند گرديد.
- سال 1322 توران ميرهادي کتاب کوه هاي من را ترجمه نمود.
- سال 1325 خانم تربيت رئيس دبيرستان نوربخش به همراه خانم نوکياني سازمان کوه نوردي دبيرستان نوربخش را تاسيس نمود.
- سال 1325ملوک تيموري در جمع ده نفري مردان به قله دماوند رسيد.
- سال 1326 منير اسفيا مديريت باشگاه نيرو و راستي را برعهده گرفت.
- سال 1327 مصادف با اقدام جسورانه اقدس بهارمست در بازديد از غار شاپور
- سال 1328 يک کاروان مرکب از عصمت قاضي- فخري کوهکن- نصرت کوهکن به همراه 7 نفر از آقايان به قله تخت سليمان در منطقه علم کوه صعود کردند.
- سال 1329 خانم ها عصمت قاضي، فخري، کوهکن، نصرت کوهکن به همراه 2نفر از کوه نوردان مرد از طريق تخت فريدون به قله دماوند صعود کردند و همين افراد بدون فاصله از پيروزي چند روز پيش به شاخک علم کوه صعود نمودند.
- سال 1336نرگس حکيمي به عنوان نخستين بانوي کوه نورد کشور موفق به اخذ گواهينامه شد.
- سال 1342 نخستين شب ماني بانوان بربلندترين قله ايران قله دماوند توسط دو بانوي قدرتمند کشوري مهري زرافشان و نلي يقاييان به ثبت رسيد.
- سال 1344 خانم نلي يقاييان با فتح قله منبلان بام اروپا افتخار آفريد و مهري زر افشان صعود زمستاني قله تمام يخ زده با ايران دماوند را براي جامعه زنان به ارمغان آورد.
- سال 1353 فاطمه ميريان عضو کانون کوه نوردان تهران به اتفاق سه مرد به اثر سقوط بهمن در ارتفاعات غار يخ مراد بدرود زندگي گفت.
- فاطمه ميريان اولين بانوي شهيد ورزش کوه نوردي ايران به شمار مي ورد.
- سال 1356 تيم يازده نفري بانون قله هاکوپا، نوري گوا، گورنکه در ژاپن را صعود کردند.
- سال 1360 اولين گروه مستقل بانوان به نام گروه کوه نوردي بانوان آرش خانمها مينو ميرزاده، زهرا خرمکي، زهره سلامت، زينت اويس و افسر شانديز تاسيس شد.
- سال1363 بانوان خرمکي، زهره سلامت ، اختر شانديز همراه با مردان از مسير همداني ها صعود از ديواره بيستون و صعود به گرده آلمانها را به نمايش گذاشتند.
- سال 1364 صعود به قلل علم کوه و پيمايش يازده قله در خط اراس سياه قوک به کرما کوه انجام شد.
- سال 1365 صعود به قله دماوند از جبهه شمالي و شمال شرقي، و صعود زمستاني به قله خلنو توسط بانوان آرش
- سال 1366 صعود ديواره بيستون از مسير منصور و عقاب ها ديگر مسيرها و اولين صعود مستقل فني بر روي ديواره پل خواب، مسير روجا توسط همان گروه انجام شد.
- سال 1367 صعود ديواره علم کوه از مسير فرانسوي ها (شش ساعته) مسير لهستانيها(پنج ساعته) و اولين صعود مستقل روي گرده آلمانها به مدت سه ساعت و نيم به همت خانم ها سهيلا يزدآبادي، سهيلا ميرزايي و فريده يزد آبادي انجام شد.
- سال 1369 نوبت به کار نمونه و بزرگ بانوان کوه نورد شاهو در کردستان رسيد. که اقدام به تاسيس انجمن حمايت از بانوان کوه نورد کردند.
- انجمني که هدف آن حمايت از ديگر فعاليت هاي اجتماعي بانوان، ايجاد علاقه و جذب بانون به کوه نوردي و تامين امکانات ورزشي و آموزشي براي بانوان است.همچنين در اين سال صعود گرده آلمانها به صورت تک نفره و بدون استفاده از ابزار در يک ساعت نيم و صعود ديواره علم کوه از مسير هاري رست توسط سهيلا ميرزايي، انجام شد.
- سال 1371 بيست تن از دانشجويان کميته کوه نوردي جهاددانشگاهي دانشگاه تهران موفق به صعود علم کوه شدند.
- سال 1371هيئت کوه نوردي بانوان بروجرد شروع به فعاليت نمود.
- سال 1372انجمن کوه نوردي بانون کشورفعاليت خود را به طور رسمي آغاز کرد.
- سال 1376 بانوان کوه نورد آموزش و پرورش فارس(عفاف) اولين صعود برون مرزي به قله 5985 متري کليمانجارو را انجام دادند.
- سال 1376 پريسا نوبري و آذر عبدي عضو تيم ملي سنگ نوري در مسابقات آسيايي شرکت کردند پريسانوبري طي چهار سال متوالي نفر اول مسابقات سنگ نوري کشوري بود.
- سال 1377 هيات کوه نوردي بانوان استان فارس، گروه کوه نوري بانوان دانشگاه علم و صنعت و گروه کوه نوردي بانوان شرکت ملي نفت ايران به طور رسمي فعاليت خود را آغاز نمود.
- سال 1379 خانم کژال شيخي از گروه آرش موفق به صعود يازده ساعته از جبهه شمالي دماوند گرديد.
- سال 1379 گروه کوه نوردي بامداد استان فارس و گروه کوه نوردي ساپکو تاسيس گرديد.
- سال 1380 آروز الماسي عذارا قبالي ، معصومه پرهيزگار، زهرا و معصومه سي سي پور از بند عباس طي يک برنامه 33 روزه به تعدادي قلل شاخص بالاي 4000 متر صعود کردند.اسکي فرود آمد در همين سال زرتاج گندمريز از کوه نوردان داراب موفق به صعود ديواره علم کوه، بيستون و کسب مقام اول مسابقه سنگنوردي داراب گرديد.
- سال 1380 نسرين عبدالهي از بانوان گروه کوه نوردي پرتو کرمانشاه موفق به صعودت ديواره علم کوه از مسير فرانسوي ها گرديد. در همين سال پرستو ابريشمي از گروه دماوند موفق به صعود يک روزه زمستاني قله دماوند از مسير يال جنوبي و شمال شرقي شده است.
- سال 1380 کيواندخت امين در منطقه قره قروم و پايگاه کي 2 راه پيمايي داشت.
- سال 1380 مهري جعفري از گروه آرش سرپرستي و راه پيماي در دره آندرسم را با موفقيت به نمايش گذاشت.
- سال 1380 تيم ملي کوه نوردي بانوان ايران، ليلا بهرامي، فرخننده صادق، فاطمه بطحايي، زهرا نظري، رضوان سلماسي، بهاره سينکي، صديقه مقادم به سرپرستي زهرا رحيم زاده موفق به صعود قله پومري به ارتفاع 7165 متر گرديدند. در همين سال مريم بهرامي نژاد، گشايش مسي بر روي ديواره گرمابدر پل خواب و بيستون را انجام داد.
- سال 1381 نخستين گروه کوه نوردي بانوان کرمانشاه به صورت رسمي فعاليت خود را آغاز کردند
- سال 1381يک دوره کلاس سنگ نوري به مدت 10 روز به مربي گري دو خانم فرانسوي برگزار شد.
- سال 1381 تيم کوه نوردي بانوان شرکت نفت به قله آرارات صعود کردند.
- سال 1381 مصادف بود با سقوط و يکتوريا کياني راد به عمق چاه 18 غار پرو که جان خد را از دست داد. ويکتوريا و ليلا اسفندياري از نخستين بانواني هستند که موفق به بازيد کامل اين غار شدند.
- سال1381 پرستو ابريشمي از مسير فرانسوي ها و هاري رست و همچنين رويا سادات عضنفري از مسير فرانسوي ها ديواره علم کوه را صعود کردند.
- سال 1382 برخي از اعضاي تيم ملي بانوان کوه نورد به قله نيرخا با ارتفاع 6159 متر صعود نمودند. - سال 1382 شيما شادمان ،پرستو ابريشمي و شيفته مبيني برنامه شب ماني بانوان بر روي قله دماوند را با موفقيت اجرا نمودند.
- سا ل1382 تيم کوه نوردي بانوان شرکت نفت ايران به قله البروس در روسيه صعود کردند.
- سال 1383 کاترين هاکوپيان نخستين بانوي ارمين از ايران به قله آرارات صعود کرد و خانم ماري اکبري در قله آرارات جان خود را از دست داد.
- سال 1383 اخترشانديز، کاترين هاکوپيان و روز يک در آوانسيان موفق به صعود چهار قله آراگاس در ارمنستان گرديدند.
- سال 1383 پرستو ابريشمي موفق به صعود ديواره علم کوه از مسير لهستانيها، قيف و مسير کرمانشاهي ها شد.
- در سال 1383 رويا غنفري موفق به صعود ديواره علم کوه از مسير فرانسوي ها و هارت رست شد.
- سال 1384 مينا منصور روستا از باشگاه دماوند نام خود را به عنوان نخستين باني صعود کننده ايراني به قله يخي و مستقل آيلند پيک به ثبت رساند.
- سال 1384 مهشيد مهديان از خانه کوه نوردان ايران طي يک برنامه مستقل و انفرادي به قله 7105 متري کورژنفسکايا در پامير تاجيکستان رفت که به دليل شرايط بد جوي از ارتفاع 6900 متري بازگشت نمود.
- سال 1384 تيم ملي کوه نوردي بانوان موفق هب صعود قه شاه داغ در آذربايجان گرديد.
- سال 1384 مهشيد مهديان ، پرستو ابريشمي، ليلا قوره دان، ليلا نور محمدي، فهيمه در سازان ، مهري خسروي و سونيا طاهري موفق به بازديد کال از غار پرو شدند.
- سال 1384عذا اقبالي ،نيلوفر اقبالي، آرزو الماسي، ليلا آسيابان از شهر هاي بندرعباس، اهواز، زاهدان و چابهار با شعار (از کرانه هاي خليج فارس تا بام افريقا پيام صلح) موفق به صعود قله 5985 متري کليمانجارو شدند.
- سال 1384 تيم ملي بانوان کشور متشکل از فرخنده صادق،لاله کشاورز، ليلا بهرامي، رضوان سلماسي، رويا سادات غضنفري ،نسرين نعمتي، به قله اورست بلندترين فرازاي گيتي، صعود کردند.
- سال 1384 گلي بيگانه ، طاهره اميري و پروين موسوي، از گروه کوه نوردي بانوان آموزش و پروش شهرستان ري به قله آرارات ترکيه صعود کردند.
- سال 1385 نسرين عبدالرحيمي مقام اول مسابقات سنگنوردي استان تهران در رشته بلدرينگ را از آن خود ساخت.
- سال 1385 رضوان سلماسي عضو تيم ملي و از بانوان کوه نورد همدان موفق به صعود ديواره علم کوه از مسير هاري رست گرديدند.
- سال 1385 ، ليلا اسفندياري و منيره رفيعي موفق به صعود مستقل بر روي ديواره علم کوه از مسير لهستان 52 شدند.
برگرفته از سايت «همطناب»
